header

A&O-items september 2017

Algoritmes komen sneller tot betere oordelen dan mensen

godfried_westen Godfried Westen
Algoritmes zijn alomtegenwoordig. Ik heb in de afgelopen jaren verschillende bijdragen geschreven over toepassingen van algoritmes in de A&O-psychologie, meer in het bijzonder voor assessments. Algoritmes roepen bij veel psychologen weerstand op.

Zoals onlangs bij Frank van Luijk in zijn reactie in de NRC van 1 augustus op het artikel Algoritme geeft werkzoekenden sollicitatie-advies van 27 juli in diezelfde krant.

Behoudzucht en conservatisme
Nu worden in dat artikel een aantal denkfouten gemaakt. Onder andere is het onjuist dat de beslissing van recruiters een goed criterium is om de validiteit van een algoritme aan af te meten. Het enig acceptabele criterium is het functioneren in de praktijk, want dat is wat voorspeld wordt.

Volgens collega Van Luijk leiden algoritmes tot behoudzucht en conservatisme. Hoe dat dan gebeurt wordt uit de reactie van Van Luijk niet erg duidelijk. De bezwaren die hij noemt, lijken op het eerste oog ook te gelden voor de traditionele aanpak van assessmentpsychologen waarbij geen expliciet gebruik gemaakt wordt van algoritmes. Wél impliciet, want veel psychologische instrumenten maken in feite al gebruik van (rekenkundige) algoritmes (bijvoorbeeld als er schaalscores gecombineerd worden tot indicatoren voor andere variabelen).

Oordeelsvervormingen
Wat volgens mij makkelijker onderbouwd kan worden met wetenschappelijke feiten, is dat oordelen van mensen zeer vatbaar zijn voor oordeelsvervormingen. Het negeren van de vele bewijzen dat het mechanische oordeel een hogere betrouwbaarheid en validiteit heeft, is naar mijn mening een uiting van diezelfde gewraakte behoudzucht en conservatisme. Net als het verzet tegen meer werken met algoritmes.

Uit psychologisch onderzoek is tenslotte al heel lang bekend dat oordelen over mensen, gevormd met behulp van algoritmes - ook wel ‘mechanische oordelen’ genoemd - aanzienlijk vaker juist zijn dan ‘menselijke’ oordelen. Zelfs als het expert-oordelen betreft. Daar zijn allerlei goede verklaringen voor gevonden en te geven. Kortheidshalve en om te voorkomen dat ik in herhaling verval, verwijs ik naar mijn eerdere bijdragen voor A&O-items.

Algoritmes toenemend populair
Het lijkt er intussen wel op dat het hele A&O-veld gevangen zit in behoudzucht en conservatisme. Onder andere blijkens de minimale aandacht vanuit de wetenschap en praktijk voor algoritmes. In de krant is er meer over te lezen dan in de vakbladen.

Algoritmes zijn populair en zullen nog meer winnen aan populariteit. Onder andere omdat ze objectiever zijn dan oordelen van individuele experts. Een data scientist beweerde dat algoritmes niet objectief zouden zijn, wat naar mijn mening een betekenisloze constatering is (zeker voor een deskundige). Objectiviteit is namelijk nooit perfect te realiseren. Intersubjectiviteit is de beste benadering voor objectiviteit waarover we beschikken. Algoritmes behoren volgens de regels der kunst nooit het resultaat te zijn van knutselwerk van één expert maar de uitkomst te zijn van discussie en afwegingen gemaakt door een groep experts.

Algoritmes snel en toetsbaar
De groeiende populariteit van algoritmes wordt echter vooral veroorzaakt door de snelheid waarmee complexe en omvangrijke data geanalyseerd kunnen worden. En dus de efficiencywinst - minder kostbare tijd van experts - die er mee te behalen is. Dus collega’s, wen er maar aan. En stop je energie liever in het kritisch beoordelen van de kwaliteit en validiteit van algoritmes. Want perfect zijn ze niet. En inderdaad kunnen er onbedoelde effecten optreden. We moeten leren toelaatbaarheid vooraf en achteraf kritisch te toetsen. Dat blijft nodig. En op de eerste plaats gelden transparantie en uitlegbaarheid als vereiste. Elk algoritme zal getoetst moeten kunnen worden.

Algoritmes bijten niet
Nu beroepen bedrijven zich vaak op bedrijfsbelang dat gediend is met geheimhouding van hun precieze werkwijze. Dat zal niet nog veel langer geaccepteerd kunnen worden door de wetgever. Die loopt natuurlijk, uit de aard der zaak, achter de feiten aan. Daarbij niet geholpen door de behoudzucht van een wetenschappelijk specialisme als onder andere de A&O-psychologie.

Angst is bij dit alles geen goede raadgever. Dat zal er alleen toe leiden dat de A&O-psycholoog weer rechts gepasseerd wordt door ondernemers die nu eenmaal beter zijn in het ruiken en grijpen van kansen. En zich soms minder bekommeren om ethische kwesties.
Ik hoop dat meer collega’s gaan inzien dat algoritmes bij zorgvuldig ontwerp en gebruik ‘zachte waarden’ helemaal niet bijten.

Literatuur

beeldmerk_registerpsycholoog

Godfried Westen, Registerpsycholoog NIP/ Arbeid & Organisatie, publicist en eigenaar van adviesbureau School voor psychologie.

Reageren? Mail naar A&O-items.