header

Jaargang 14 nr. 4 - september 2016

Balans, werk en een beetje Freud

peter_ambagtsheer Peter Ambagtsheer
Als je in balans wilt blijven, is je werk een afspiegeling van je waarden. Freud zei het al: ‘Lieben und Arbeiten’. Hij heeft volkomen gelijk. Wij psychologen lusten er wel pap van. We werken dan ook naar hartenlust.

Wetenschappelijke observaties krijgen geregeld ook een ietwat normatief, prescriptief karakter. Tijdens mijn studie kon je bijvoorbeeld vaak beluisteren (in de wandelgangen van de faculteit) dat directeuren bij sollicitaties alleen maar kopieën van zichzelf wilden aannemen. En dat organisaties een saaie monocultuur werden van kritiekloze robots en ja-knikkers. Die kritiek was vast even schrikken voor de betrokkenen en wie weet is er nog naar geluisterd ook. Zo’n opmerking van een psycholoog, die houdt je echt wel uit je slaap.

Selectiecriteria
Aan de psychologen heeft het vervolgens niet gelegen. Waar in een grijs verleden de selectie-instrumenten hoofdzakelijk vanuit de klinische praktijk op de organisatiepraktijk werden losgelaten (zit er geen steekje los, we raden u een diepgaande psychoanalyse aan), zijn er intussen wat meer organisatiegerichte instrumenten naar voren gekomen.

Psychologen hebben beantwoord aan de behoefte van organisaties om bij kandidaten en medewerkers de ‘politieke antennes’ in beeld te brengen, om ‘organisatiesensitiviteit’, ‘verbindend vermogen’, ‘mindfullness’ en andere geweldige eigenschappen als meetobject te nemen en als selectiecriterium aan te leggen. Die ‘behoefte van organisaties’ was natuurlijk wel een beetje gevoed door de professoren die op goed betaalde seminars de directeuren in de zaal, hun wetenschappelijke werkelijkheid hebben ingeprent.

Dirty Harry
Kort geleden bespotte niemand anders dan ‘Dirty Harry’ Clint Eastwood de Amerikaanse maatschappij met de woorden The Sissy Generation. We zijn volgens hem te gevoelig geworden (we = de Amerikanen, maar we kunnen er in Europa ook wat van). Het publiek wil dat niet meer: dat luistert liever naar de absolute onzin die Trump de laatste maanden ten beste geeft. Niet, dat ik de politieke voorkeuren van Clint deel, integendeel. Ik geloof totaal niet dat deze observatie van Clint het gedrag van Trump kan of mag billijken.

Maar die observatie geeft toch wel te denken. Want als de nadruk zozeer ligt op mensen die alle zaken sociaal gepolijst kunnen regelen, wie is er dan nog over om orde op zaken te stellen, luiwammesen de laars te geven, grenzen te trekken tegen populistische politici, te zorgen dat indien nodig, maatregelen ook echt getroffen worden? Om juist door helderheid te verschaffen in organisaties, de medewerkers het terechte gevoel te geven dat het voor goed gemotiveerde mensen een gegarandeerd veilige werkomgeving is, waar misstanden geen kans krijgen?

Goede voorbeeld
Niet geheel toevallig, is er een weinig verrassende beroepsgroep die hoog scoort op eerder genoemde criteria als sociale vaardigheden en andere geweldige eigenschappen. Die statistisch wat minder hoog scoort op analytische (bèta) vaardigheden, directief leiderschap en robuustheid. Die een goede relatie vaak hoger stelt dan een goed eindresultaat. Misschien hebben we wel heel doeltreffend kopieën van onze eigen beroepsgroep geselecteerd. Toch zijn er nog steeds heel veel psychologen op zoek naar werk…

Ik geloof niet dat we als adviseurs hebben overdreven met onze aandacht voor de sociale kant van het werken in organisaties. De term zegt het al: een organisatie is een samenstel van mensen die sociale behoeftes hebben en linksom of rechtsom moet elke deelnemer ermee omgaan.

Niettemin, zo’n ietwat misplaatste opmerking van Clint zet je toch aan het denken. Een beetje zelfreflectie kan geen kwaad. Bovendien, we zijn er toch zo goed in? Zullen we het goede voorbeeld geven?

beeldmerk_registerpsycholoog

Peter Ambagtsheer, Registerpsycholoog NIP/ Arbeid & Organisatie, heeft een A&O-adviespraktijk Mentaspex te Apeldoorn.

Reageren? Mail naar A&O-items.