NIEUWSBRIEF ARBEIDS- & ORGANISATIEPSYCHOLOGIE
Jaargang 2 - nr. 4 - september 2004

What you see is not what you get

Enkele beschouwingen over de kernwaarden van ons vakgebied, de A&O-psychologie

Waarom? Omdat het op dit moment lijkt alsof iedereen coacht of een opleiding tot coach volgt. Hetzelfde lijkt te zijn gebeurd met de trainer, de loopbaanadviseur, de consultant, de facilitator, de assessor en de stressspecialist. Je bent vrij je zo te noemen ongeacht achtergrond of opleiding. Het lijkt op wildgroei, een olievlek die zich alsmaar uitbreidt. Waar sta ik dan en met mij mijn collega A&O-psychologen? Waar ligt de grens van ons vakgebied en hoe profileren wij ons op deze arbeidsmarkt?

Aan de hand van een praktijkvoorbeeld is mijn wens een discussie op gang te brengen wie wij zijn als beroepsbeoefenaren. Wat kunnen wij bieden? Waarom nu een consultant die een A&O-psycholoog is in plaats van een consultant met een willekeurige andere, niet-psychologische achtergrond?

De praktijk van mijn dagelijkse werkzaamheden
In de top van organisaties bevinden zich mijn opdrachtgevers. Mijn werkgebied strekt zich uit over verschillende niveaus. Op strategisch niveau (communicatie met commissarissen over het management en de lijn daaronder), op individueel- en op groepsniveau (coaching van het management, human capital development, het zogenaamde management development).

Eigenlijk gaat het altijd over organisatieontwikkeling; een verandering wordt doorgevoerd of is doorgevoerd, de samenwerking binnen het management team verloopt allesbehalve soepel, de gewenste financiële resultaten blijven uit en volgens de commissarissen voldoet de directie niet. In het woud van consultants zie ik iedereen, zo ook mijzelf, dezelfde producten aanbieden zoals: heisessies; changemanagement; coaching en training.

We lopen elkaar achterna met de trends binnen de wereld van de organisatieontwikkeling. Niet alleen wijzelf doen eraan mee. Klanten vragen er ook om. De wereld van u vraagt en wij draaien. Wij, de consultants verdienen er goed aan. Maar krijgen de opdrachtgevers waar voor hun geld? Wat is het langetermijneffect van deze verschillende aanpakken? Doet een consultant/A&O-psycholoog die een jaarverslag kan lezen nu precies hetzelfde als een consultant/econoom die een paar goede leiderschapstheorieën heeft doorgeworsteld? De programma’s verschillen immers niet van elkaar. Overal worden de standaardresultaten, methoden en technieken beschreven.

Wie zijn wij als A&O-psychologen, wat zijn onze kerncompetenties? Wat is de meerwaarde van ons vakgebied? Op basis van mijn eigen specialisaties na mijn studie Arbeids- en Organisatiepsychologie aan de Universiteit van Amsterdam profileer ik mij als volgt:

Ik als consultant/A&O-psycholoog ben er onder meer voor om irrationele processen bij organisaties, individuen en groepen bloot te leggen en te wijzen op de schadelijke effecten op langere termijn. Om inzicht te geven in: what you see is not what you get.

Amerikanen waar ik mee werk zeggen nu, nadat ze inzicht hebben gekregen in deze processen: let’s get the facts on the table. Een organisatie is meer dan een optelsom van individuen. Zij vormt een systeem, waar alles met alles samenhangt. Ieder systeem is onderhevig aan bepaalde dynamieken en wetmatigheden. Deze zijn complex, worden veelal niet onderkend en dat heeft invloed op het welvaren van de organisatie en het welzijn van haar medewerkers.

Een voorbeeld ter verduidelijking

Een grote internationale beursgenoteerde onderneming, waar commissarissen en investeerders jarenlang veel energie en geld in hebben gestopt, heeft zodanig slechte financiële resultaten dat het bedrijf failliet gaat als er niets gebeurt. Vele consultants op ieder gebied zijn langs geweest zonder het gewenste resultaat. Maar nog geen Arbeids- en Organisatiepsycholoog. Wij, bureau Prins & Partners, zijn toen door een van de commissarissen benaderd met de mededeling: er klopt iets niet binnen het managementteam maar ik kan er mijn vinger niet opleggen.

Na door middel van interviews een beeld van de organisatie te hebben gevormd (de diagnosefase) zijn we met het managementteam (zowel individueel als team) aan de slag gegaan. Hieruit kwam naar voren dat de voorzitter van de raad van commissarissen een speciale band had met de voorzitter van het directieteam. De voorzitter van de directie kon letterlijk alles verkopen aan zijn baas. Verzoeken werden niet meer op realiteit getoetst, niet binnen de directie en niet binnen de raad van commissarissen. Hierdoor werd de situatie steeds nijpender, maar niemand begreep waardoor. Alles werd geloofd van de beide heren. Alleen één commissaris voelde intuïtief aan dat er iets aan de hand was.

Onze aanpak (diagnose, individuele- en groepscoaching) kwam op het juiste moment. Er was reeds veel pijn geleden. Men was hierdoor veranderingsbereid. Men stond open voor nieuwe ideeën, met uitzondering van de twee personen in kwestie. Door het inzicht dat je als A&O-psycholoog hebt in de psychodynamiek van groepen konden wij de vinger op de zere plek leggen. Een A&O-psycholoog met bepaalde specialisaties, doorziet de invloed van posities (relationele posities), die individuen innemen. Een A&O-psycholoog kijkt naar de vraag achter de vraag.

Met dit voorbeeld wil ik, zonder nu op inhoud en aanpak verder in te gaan, aangeven dat de tijd rijp is om de specialisaties binnen ons vakgebied duidelijker te omschrijven en op de markt te zetten. Immers, als wij ons niet duidelijker profileren dan werken we mee aan het in stand houden van het imago van de doorsneeconsultant: hij/zij komt even binnen, iedereen wordt door de molen gehaald en weg zijn ze. Het heeft veel geld gekost, maar wat hebben we er mee bereikt? Het resultaat zichtbaar maken, datgene wat feitelijk bereikt is, mis ik vaak.

Zoals blijkt uit deze overpeinzingen worstel ik ook nogal eens met enerzijds de klanten (de markt) en anderzijds met mijn vak van A&O-psycholoog. De klant die mij als een consultant met bepaalde diensten ziet, die ik afschrik als ik mijzelf als psycholoog profileer, en ikzelf die vind dat ik een mooi vak heb: ik ben en blijf namelijk psycholoog. En dat is eigenlijk ook wat ik wil uitdragen.

Door Carin Prins. A&O-psycholoog en directeur van Prins & Partners, een bureau gespecialiseerd in advies, training en coaching.

Binnen en samen met het bureau werken psychologen maar ook economen en bedrijfskundigen. Carin zelf heeft zich toegelegd op het coachen van organisaties en individuen (het managementteam en de leiders aan de top) die kampen met negatieve stress-signalen ten gevolge van veranderingsprocessen. Zij is tevens supervisor van de rationeel emotieve training en werkt met systeemtheoretische en psychodynamische methodieken.

Carin Prins