algemeen
nip
       

NIEUWSBRIEF ARBEIDS- & ORGANISATIEPSYCHOLOGIE
Jaargang 12 - nr. 5 - november 2014


Markering
De weg van oud naar nieuw

Sandra Rethmeier
Nog even en dan vieren we 'Oud & Nieuw'. Een jaarlijks terugkerend wereldwijd ritueel, met bijbehorend feest, champagne, vuurwerk en goeie voornemens.

Het begrip Oud & Nieuw suggereert dat we een pad zijn afgelopen, waarna we gewoon opnieuw beginnen met een volgend pad. Maar dat is natuurlijk niet zo. Hoe loopt de weg van oud naar nieuw? Waarom willen we een markering voor ‘het nieuwe begin’? En welke wens is dan op zijn plaats?

De weg van oud naar nieuw bestaat natuurlijk niet. Het leven is een ongoing circle waarin ieder zijn eigen strijd voert. In perioden van rust en geluk hoop je misschien op oneindigheid, maar voor je het weet zitten er weer barstjes in het eerst zo gladde wegdek. Aan jou de eer om die te reparen, om de weg in brokstukken uiteen te laten vallen, of om heel innovatief andere passende paden te vinden. Dit zijn de momenten waar wij psychologen veel werk aan ontlenen.

Eerlijk gezegd spreekt het beeld van een ongoing circle me eigenlijk ook niet aan. Ik zie het leven vooral als een continue ontwikkeling die zich min of meer spiraalvormig voltrekt. Elke ervaring levert weer input voor een volgende beweging en brengt eigen mogelijkheden met zich mee. De suggestie is natuurlijk dat het steeds gaat om opwaartse groei, maar de realiteit geeft meer dynamiek te zien. Je zou kunnen zeggen dat degenen die in een neerwaartse spiraal zitten meer gebaat zijn bij het idee van ‘een nieuw begin’ dan zij die zich juist in een positieve swing bevinden. Maar het blijft bij een idee, want geen enkele vorm van kentering laat zich afdwingen door een jaarlijks terugkerend ritueel.

Waarom hechten we dan toch zo aan het vieren van Oud & Nieuw? Even Wikipedia erop naslaan. Van oudsher begon het nieuwe jaar bij het begin van de lente, als de natuur weer tot leven kwam. Dan was er ook de Oud-Germaanse viering, het Joelfeest, dat op 25 december begon en 12 dagen duurde. De Kerk introduceerde 1 januari als de bid-en boetedag om de besnijdenis van Jezus te vieren. De Babyloniërs brachten rond 2600 voor Christus op nieuwjaarsdag een koningsoffer. En de Romeinen offerden op nieuwjaarsdag (1 januari) aan de god Janus. In het algemeen had het offeren op nieuwjaarsdag als functie om geesten en goden gunstig te stemmen door voedsel en drank aan te bieden. Daarnaast moesten geesten en demonen ook met veel lawaai worden verjaagd.

Dit (offer)ritueel van vroeger is nog steeds heel herkenbaar in het belang dat we hechten aan eten en drinken, vuurwerk, lawaai en muziek.
Maar de achterliggende redenen van religie, overwinnaars, goden en geesten bezweren, spelen nauwelijks meer een rol van belang. Individuele motivaties in de vorm van ‘goeie voornemens’ zijn ervoor in de plaats gekomen. De persoonlijke behoefte om het zelf ánders en beter te gaan doen zoekt een weg om zich te uiten en te binden. Op nieuwjaarsdag ‘is alles anders’ en kunnen gewoonten radicaal worden aangepakt. Een duidelijk turning point dat voor iedereen herkenbaar is. Dat feestelijk en vreugdevol gestalte krijgt, zodat alle positieve energie gericht kan worden op de nieuw gestelde doelen in het leven.

Toch moet er ook een collectief belang zijn, want we hechten enorm aan het ‘samenvieren’ van deze speciale dagen. Ik denk dat persoonlijke voornemens vooral waardevol worden in het licht van gezamenlijkheid. Juist in de relatie tot elkaar, in interactie en communicatie, heeft het zin om bij jezelf tot bezinning te komen en te kiezen voor ander gedrag. Het resultaat is dan niet alleen voor jezelf, maar heeft ook impact voor alle anderen. Meer glorie dus voor individu en collectief, voor ik en jij, voor yin en yang. De snelle conclusie is dat het collectief belang vroeger richting gaf aan de noodzaak om een overgang te vieren, terwijl de individuele motivatie de drive is anno 2014.

Als ik me realiseer dat er geen echt pad is dat loopt van Oud naar Nieuw, als ik me tegelijk besef waar het ritueel voor kan staan, wat is dan een passende wens voor collega’s en naasten in het nieuwe jaar? Als uitgangspunt kies ik de inspirerende symboliek van de seizoenen. Een doorlopende en voorspelbare afwisseling van jaargetijden, met tegelijk allerlei klimatologische veranderingen en bijzonderheden door de tijd heen. Ik val ook voor de gedachte van het offeren, al ben ik totaal niet religieus van aard. Je moet altijd iets opofferen om te kunnen groeien. Een goeie wens omvat het aardse en spirituele, betreft individu en gemeenschap en sluit aan bij het tijdsbesef dat wij allen hebben. Voor iedereen die ik ken zeg ik:

“Verzoen je met wat er ooit was, omarm wat er is, en verbind je met
dat wat komen gaat.”

Sandra Rethmeier, A&O-psycholoog en eigenaar van Spiral Consult.

Reageren? Mail naar A&O-items.