algemeen
nip
       

NIEUWSBRIEF ARBEIDS- & ORGANISATIEPSYCHOLOGIE
Jaargang 11 - nr. 5 - november 2013


Lange Baarden

Peter Ambagtsheer
Sinterklaas is symbool voor de 'goed'heiligman die niets dan positieve dingen voor mensen wil. Die het goed op heeft met de minder bedeelden in de samenleving. Die in de praktijk graag feestelijke intochten houdt en met cadeautjes strooit. Op een of andere manier krijgen de beter bedeelde kinderen toch meer cadeautjes dan de minder bedeelden. Dat vinden we heel gewoon. Maar deze herfst kreeg Sint als concept een luchtje. De arbeidsverhoudingen in zijn organisatie staan ter discussie.

In een oud prentenboek van mij (rond 1900) wordt de 'Sinterklaaslegende’ beschreven zonder enige vermelding van zwarte mensen. Inmiddels, lang na de afschaffing van de slavernij, heeft de goedheiligman gekleurde assistenten gekregen en vliegt Jan en alleman elkaar in de haren of dat nou racisme is of niet.

Mijn zoon ervaart het gelukkig niet als racisme: voor hem is dat niet aan de orde. Sint is een soort griezelige, archaïsche moraalridder die met dubieuze bedoelingen kinderen op schoot neemt. Maar Piet is jong en aanspreekbaar, deelt snoep en cadeaus uit, daar heb je tenminste wat aan. Ook onze postbode met een kleurtje staat bij mijn zoon hoog in aanzien, als hij weer de via internet bestelde lego dozen en Star Wars pakken komt afleveren. De eerste keer dat mijn zoon de deur voor hem opendeed, dacht hij dat Zwarte Piet in eigen persoon op de stoep stond en dat het pakket een cadeau was.

Fantasie 
Ik ben een beetje achterdochtig naar de beweegredenen achter het elke keer opnieuw aanzwengelen van de discussie hierover. Je kunt een situatie, het fantasiespel van Sint en Kerst, beleven zoals die is, en zonder bijbedoelingen. Door er echter een vergrootglas op te leggen en er aandacht voor te vragen, wordt de suggestie van racisme wel een ‘werkelijkheid’. Fantasiefiguren praten niet terug, verdedigen zich niet, want ze bestaan niet. En wie zwijgt, stemt toe.

Omdat Sinterklaas door deze discussie kennelijk weer heel belangrijk is, heeft de Kerstman (die overzeese vetgemeste fantasy-achtige concurrent van de Sint) het nakijken. De Kerstman lijkt dan wel politiek correcter, maar dat is alleen doordat de gekleurde mens compleet uit het verhaal is geknipt. In wezen zou ook de Kerstman een maatschappelijk afspiegelingsbeginsel in zijn staf moeten toepassen. Of is de boodschap dat Sinterklazen, Kerstmannen, Pieten, dwergen, feeën, elfen en rendieren allemaal vrijwilligers zijn, met toverstof en magie als drijfveer?

Realiteit
Het bizarre is dat de discussie over fantasieverhalen, een spel, in feite een afleidingsmanoeuvre is, waardoor de arbeidsmarkt naar de zijlijn  wordt geschoven. Het terugkerend karakter van de discussie zegt niet alleen iets over de hardnekkigheid van tradities, maar dient ook een doel. We vliegen elkaar ruim voor Sinterklaas in de haren en aan het eind van het lied sluiten we vrede en gaan we allemaal braaf Sinterklaas vieren. Goed voor de omzet! Het lijkt wel een complot van het grootkapitaal... De Sint moet maar eens reorganiseren.

Reorganisatie
Ik stel voor om sociotechniek, teamsturing, gelijkwaardige kansen, inspraak, autonomie, competenties en talentmanagement in te voeren en alle glazen plafonds aan diggelen te slaan, gender neutrale bevorderingsregels in te voeren  en Arbo toe te passen om de rug van de medewerker te sparen. Hoewel, door de crisis zijn de zakken niet meer zo zwaar. Maar daar op het dak, is dat wel veilig? Welke gek gaat er nou met een paard het dak op? Wat is dat voor een voorbeeld?

Kinderen zijn niet bezig met de vraag waarom Piet eigenlijk knecht (niet slaaf) is. En Piet is dan wel zwart van het roet, maar hij gaat kennelijk ook nooit in bad of zo. Zijn Zwarte Piet en Piet de Smeerpoets (zo’n mannetje in grijze lompen met meterslang haar en nagels van 30 cm) dan dezelfde? Ook dat houdt kinderen totaal niet bezig. Roet of niet, de meeste huizen hebben niet eens een rookkanaal voor een open haard. Het roetverhaal is niet meer zo houdbaar. Welke krankzinnige leidinggevende laat medewerkers nou door levensgevaarlijk nauwe schoorstenen zakken, langs kankerverwekkend roet en creosoot, in giftige rookgassen met het risico op verbranding? Hallo Arbeidsinspectie?

Zijn er eigenlijk al een OR, toezichthouder en governance ingevoerd in de organisatie van de Sint? Hoe zit het met de transparantie rondom zijn financiering? Zou er niet een hoop ‘zwart’ geld worden besteed rond 5 december? Ik hoop dat er met al deze nuttige controls, budget technisch aan cadeautjes nog iets te besteden overblijft voor de hulpsinterklazen in Nederland. Of verliezen we uit het oog dat het een fantasieverhaal is?

Zwartepieten
Er is in Nederland een andere traditie die wel echt racistisch is. Het kaartspelletje Zwartepieten. Kinderen kennen de term gelukkig meestal niet meer. Zij noemen het de loser, de ‘faal’, de Sjaak, en allerlei andere namen waar geen ras of kleur bij komt kijken. Maar in de kern is het Zwartepieten wel het spel dat over de rug van de sinterklaastraditie wordt gespeeld. Het doet pijn om van racisme te worden beticht.

Piet blijft. Ongeacht diens kleur mag die vanaf nu meer zeggenschap krijgen en promotie maken. Maar laten we het Zwartepieten maar snel en definitief afschaffen.

Peter Ambagtsheer, Registerpsycholoog NIP/ Arbeid & Organisatie, heeft een A&O-adviespraktijk Mentaspex te Apeldoorn.

Reageren? Mail naar A&O-items.