algemeen
nip
waop
       

NIEUWSBRIEF ARBEIDS- & ORGANISATIEPSYCHOLOGIE
Jaargang 11 - nr. 5 - november 2013


De psycholoog voor de klas (7)

Monique Bekker
Als ik de columns en artikelen lees in A&O-items valt het mij op dat de inhoud zich vooral concentreert op medewerkers in de zakelijke sector. Er is echter ook een grote groep A&O/Sociaal psychologen die werkzaam is in de onderwijssector. Zij geven bijvoorbeeld lessen/trainingen psychologie in onderwijs- en gezondheidszorgopleidingen. Zelf ben ik een van deze psychologen. De psychologie beschikt over interessante onderzoeksresultaten die heel geschikt zijn om onderwijs/trainingen aan op te hangen.

Maakt bevlogenheid je een betere docent of trainer?

Onlangs zag ik op tv de documentaire Superschool. Een bevlogen schooldirecteur droomt van een school waarin hij achterstandskinderen uit Charlois (Rotterdam) een eerlijke en gelijkwaardige toegang tot een succesvol leven wil geven. Zelf was hij in een kansarme wijk opgegroeid en door toeval op een goede school in Schotland terechtgekomen. Daar heeft hij de effecten van een goede opleiding ervaren.

Zijn nieuwe beleid heeft gevolgen voor zijn personeel. De docenten op deze school dienen een wetenschappelijke opleiding te hebben, dus inhoudelijk goed in hun vak te zijn, maar bovenal wil hij dat de docenten helemaal gaan voor hun vak. De docenten die hun vak niet verstaan, ontslaat hij allemaal. Het rigoureuze beleid begint na een tijd zijn vruchten af te werpen. De examenscores behoren tot de beste van Rotterdam en het plan voor de Superschool wordt langzamerhand omarmd door overkoepelende organen. De directeur zelf gaat bovenal voor zijn leerlingen en kijkt geëmotioneerd toe bij de eerste eindexamenuitreiking nieuwe stijl…

Als docent, trainer en psycholoog ging mijn hart bij het kijken naar de documentaire sneller kloppen. Ik werd vooral heel nieuwsgierig naar de talenten van de docenten die de directeur behouden had, of nieuw aangenomen. Wie zijn ze, wat doen ze dat ze zo goed zijn? Wat is bevlogenheid eigenlijk en kun je het aanleren?  Maar maakt dat je tot een superdocent of trainer?

Bevlogenheid
Bevlogenheid is een positief, affectief-cognitieve toestand van opperste voldoening die gekenmerkt wordt door vitaliteit, toewijding en absorptie (Schaufeli & Bakker, 2007). Je bruist van energie, voelt je sterk en onvermoeibaar en ervaart sterke betrokkenheid bij je werk. Absorptie verwijst naar het vermogen om helemaal op te gaan in datgene wat je doet. Verbonden met bevlogenheid is het begrip ‘flow' (Csikszentmihalyi, 1999). De laatste jaren is het woord niet meer weg te denken. In flow ben je wanneer je je verbonden voelt met datgene wat je doet. Je denken, voelen, willen en handelen zijn allemaal met elkaar in overeenstemming. Het gedrag dat je laat zien, gaat je goed af omdat je het kunt, het past binnen jouw overtuigingen, je kwaliteiten blinken erin uit en je volgt je idealen. Ook hier lezen we: ‘als je in flow bent, lijkt de tijd moeiteloos voorbij te gaan’.

Docentschap en bevlogenheid
Wat betekent het als je als docent of trainer in flow bent? Kun je zo een hele dag lesgeven? Gaan de dagen inderdaad voorbij zonder dat je het beseft?  We hebben vast allemaal wel eens een ervaring waarbij de lessen of training voorbijvlogen. Maar waren we toen in flow, of waren we gewoon goed en effectief bezig? Hadden we de ideale groep getroffen, die aan onze lippen hing, of waren we in een positieve stemming, zodat we de hindernissen zonder moeite overwonnen?

Goede docenten en trainers hebben veel hulpbronnen ter beschikking. Ze zijn deskundig binnen hun vak, beschikken over een repertoire aan werkvormen, hebben een gedegen groepsdynamische kennis en zijn empathisch naar de groepsleden.  Hoe meer hulpbronnen ter beschikking, des te beter iemand zijn werk kan doen, wat weer succes en vervolgens een goed gevoel oplevert (Schaufeli & Bakker, 2007).  Bovendien hangt bevlogenheid samen met extraversie en is het een essentiële schakel in het motivatieproces. Deze docenten zijn dus erg op anderen gericht, een voordeel als je met groepen werkt, en durven waarschijnlijk ook eerder om hulpbronnen te vragen. Daarnaast zijn ze hierdoor ook meer gemotiveerd.

Op zoek naar de superdocent
De directeur van de Superschool zoekt eigenlijk niets anders dan goede docenten. Een docent die zijn vak verstaat en al zijn hulpbronnen inzet en zo nodig aanvult. Uiteindelijk wordt iedere docent of trainer die zijn vak serieus neemt een superdocent.

Wat mij meer fascineert is hoe docenten en trainers uiteindelijk terecht kunnen komen in een situatie, waarbij zij geen bevlogenheid meer ervaren of zelfs op weg zijn naar een burn-out. Ooit waren deze mensen van plan om al hun idealen te volgen. Ergens zijn zij deze idealen verloren. Heeft dezelfde directeur (of zijn bestuur) daar misschien voor gezorgd, door zijn teamleden hun hulpbronnen te ontnemen? Ook hier spelen de hulpbronnen namelijk een grote rol. Hulpbronnen, of eerder een tekort eraan, hangen samen met het optreden van werkstress. Daar waar werkstress zich aandient, is er geen ruimte meer voor bevlogenheid en idealen. Geen tijd die moeiteloos verstrijkt, maar de tijd door je vingers zien glippen en zeker geen tijd meer om de hulpbronnen aan te vullen.

Wil je als directeur of manager  supertrainers en -docenten in je team,  investeer dan in je mensen. Vraag naar de idealen die zij ooit hadden en waardoor zij die zijn kwijtgeraakt. Wanneer docenten en trainers die (te) veel tijd met (energie vragende) groepen doorbrengen, meer tijd en ruimte krijgen om hun hulpbronnen aan te vullen - dat wil zeggen kunnen en mogen investeren in kennis, kunde en liefde voor het vak - zal het aantal superdocenten snel toenemen, en hiermee ook het aantal superscholen en opleidingen. Dat dit de individuele student of medewerker ten goede zal komen hoeft geen betoog.

Literatuur
Csikszentmihalyi, M. (1999). De weg naar flow. Den Haag: Boom.
Schaufeli, W. & Bakker, A. (2007). De psychologie van arbeid en gezondheid. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.

De psycholoog voor de klas (1)
De psycholoog voor de klas (2)
De psycholoog voor de klas (3)

De psycholoog voor de klas (4)
De psycholoog voor de klas (5)
De psycholoog voor de klas (6)

Monique Bekker, Registerpsycholoog NIP/ Arbeid & Organisatie, docent/trainer in groepsdynamica bij BOC Onderwijsadvies en auteur van de boeken 'Leuker Lesgeven' en 'Focus op Groepsdynamica'.

Reageren? Mail naar A&O-items.