header

A&O-items juni 2017

Wie wil een baan bij een terroristische organisatie?

sandra_rethmeier Sandra Rethmeier
Aan de orde van de dag. Een zelfmoordaanslag, gepleegd door leden van een terroristische cel. Wat bezielt die mensen? Wat drijft ze? Waar halen zij hun 'professionele' lol uit? Wat denken ze vlak voor ze doodgaan, en wat kunnen we daar als maatschappij van leren?

Bij de eerste zelfmoordaanslagen zette ik onmiddellijk de televisie aan. Al het nieuws bekijken, aanhoren, beschouwen, een mix aan emoties in m’n lijf. Bij de laatste aanslag in Londen merk ik dat het al ’gewoner‘ is geworden. Erg, vreselijk, afschuwelijk, al die woorden passeren. Maar ik klik niet meer meteen op Nu.nl of de Volkskrant voor de laatste update of videoclip. Ik vraag me wel af wat die mensen drijft. Lukraak op mensen inrijden, mensen neersteken om vervolgens zelf te worden doodgeschoten.

Even een blik op een ’organisatie voor terroristische terreur‘. Ik zeg het expres zo omdat daarmee helder wordt dat het om een heuse organisatie gaat, een ‘soort bedrijf’. Veel overeenkomsten met bedrijven zoals wij die kennen, maar toch net even iets anders. Het bedrijf heeft een hoofdlocatie en vestigingen, echter met een geheim adres ergens ver weg. De leider is waarschijnlijk dictatoriaal van aard, maar dat is natuurlijk niets nieuws. De leden worden gerekruteerd, alleen niet op de reguliere banenmarkt maar via onduidelijke wegen. De training en de opdracht voor de leden is niet inzichtelijk voor outsiders maar wel goed geregeld. De onderlinge communicatie is werkelijk subliem.

Geheime diensten die een aanslag willen voorkomen moeten zich in allerlei bochten wringen om tot die interne interactie door te dringen. De organisatie neemt dan ook vooral bezielde medewerkers aan. De ultieme target is om voor de video een hoofd af te hakken of beter nog, een zelfmoordaanslag te plegen. Hoe meer stakkers je afschiet, hoe beter. Wie krijg je daarvoor? Moet je die mensen iets betalen? Voorzien in hun levensonderhoud, scholing, of op andere wijze intrigeren?

Eerst maar bij de eerste vraag beginnen. Welke mensen zouden zich geroepen voelen om zomaar een zelfmoordaanslag te plegen? Er zijn een aantal mogelijkheden die mijn brein passeren. Onverteerde woede bijvoorbeeld die een uitweg zoekt. Behoefte aan stevige samenwerking met soortgenoten. Iets doen waarmee je je onderscheidt van de massa.

‘Haat tegen een andere bevolkingsgroep’ valt volgens mij af, dat kan ik niet rijmen met een soloactie tegen die groep. Wel ‘eindelijk iemand’ zijn, tot een groep behoren. Er gaan geluiden dat ‘geroepen door de profeet’ een motivatie kan zijn. ‘Eindelijk naar het hiernamaals’ want het gras is groener aan de andere kant van de heuvel. Ik vraag me dan meteen af of er sprake is van een psychotische gewaarwording maar ik weet dat dat gevoelig ligt. Ok, ik geef het toe, geen idee.

Dan maar de volgende vraag. Is het de kik? Wat is de lol als je lukraak andere mensen overhoopsteekt? Jezelf overstijgen, angst ruiken en macht voelen? Ik zou het niet weten. Mijn vader zaliger had een briljant idee over mensen die mee willen doen met een oorlog. Stuur ze allemaal flink bewapend naar de grens. Op het sein van de grenswachter mogen ze alle middelen inzetten om elkaar om zeep te helpen. Heerlijk! Eén flinke slachtpartij. Daarna een biertje pakken met de overwinnaars of de overblijvers van beide partijen en op naar de volgende grenssituatie. Net zo suïcidaal als de zelfmoordaanslagplegers, maar wel met een meer bevredigend eind voor zowel de schietende als de niet-schietende bevolking. Ik moet bekennen dat hij, als wetenschapper, een vrij zakelijke kijk op dingen had.

Blijft er nog de vraag wat die mensen denken of voelen vlak voor ze zelf het loodje leggen.
Ha, joepie ik heb de streep gehaald? Nog even die laatste meepakken en dan blaas ik mezelf op? Of misschien iets heel anders. Ik blijf alweer het antwoord schuldig. Ik vraag het mijn man. Die zegt, ze voelen niets, ze denken niets, ze doen alleen. Maar ja. Dat kan volgens mij niet waar zijn. Je hebt je target gehaald, je voelt je übermächtig, je zet een punt en wordt geschiedenis. Dat wil je toch vieren? Op aarde wel te verstaan, niet in het hiernamaals. Met volgende successen, met stijging in de pikorde van de organisatie. Met meer invloed, zeggenschap en aanzien. Of salaris. Maar nee, alleen de dood is de kale beloning. Het gevoel dat daarbij hoort kan ik niet overzien.

Als we terroristen willen verslaan moeten we begrijpen wat de drijfveren van deze ’medewerkers‘ zijn. Alleen dan kunnen we ze goede alternatieven bieden en bloedt de terroristische organisatie misschien dood. Terwijl ik het opschrijf realiseer ik me dat het natuurlijk niet zo kinderlijk eenvoudig is. Maar ik ben er wel van overtuigd dat beter begrip zou helpen om deze dader-slachtoffers te behoeden voor de zelfmoordval.

Sandra Rethmeier, A&O-psycholoog en eigenaar van Spiral Consult.

Reageren? Mail naar A&O-items.