algemeen
nip
waop
       

NIEUWSBRIEF ARBEIDS- & ORGANISATIEPSYCHOLOGIE
Jaargang 11 - nr. 3 - juni 2013


Natuurlijk passend onderwijs

Sandra Rethmeier
Het onderwijs staat al jarenlang bol van de problemen en lijkt nauwelijks aangepast aan de eisen van deze tijd. Ik zie een realistische oplossing in wat ik noem het ‘Natuurlijk Passend Onderwijs’: het NaPoN.

Onderwijsrenovatie zou de allereerste prioriteit moeten hebben in onze samenleving. Maar laat het onderwijs nou de sector zijn waar ’t minst wordt geïnnoveerd! Het staat al jarenlang bol van de problemen, en lijkt nauwelijks aangepast aan de eisen van deze tijd. Het belang ervan is mega groot: het gaat immers om onze volgende generatie! Onze kinderen zijn straks de bestuurders, ondernemers en hoveniers. Zij worden verantwoordelijk voor een sociale samenleving en een bloeiende kenniseconomie.

De problemen
De problemen manifesteren zich op verschillende niveaus. Rigide regels en structuren die geen flexibiliteit bieden. Schoolbesturen zonder brede managementervaring. Docenten met een burn-out die na 20 jaar elke dag dezelfde routine volbrengen. Leerlingen die op de een of andere manier niet in het systeem passen, die probleemgedrag vertonen waar niemand raad mee weet. Leerlingen tenslotte die de school niet afmaken.

Daar ligt dan ook het aangrijpingspunt voor de huidige politieke bemoeienis. Middels landelijke projecten als ‘Aanval op de Uitval’ probeert men de schooluitval terug te dringen, maar vooralsnog niet met het beoogde resultaat. Ondertussen roept de staatssecretaris dat kleine scholen meer moeten gaan samenwerken. De kinderombudsman stelt de leerplichtwet ter discussie, en financieringsstromen worden weer in nieuwe banen geleid. De term ‘passend onderwijs’ gonst in het rond. Er zijn zorgadviesteams geïntroduceerd, trajectbegeleiders en rugzakjes. En toch blijven de gewenste veranderingen uit.

Leerling centraal
Oplossingen kunnen alleen succesvol zijn als ze worden bedacht vanuit het perspectief van de leerling. De leerling die wel havo kan, maar niet in het tempo van de school. De leerling die alleen vakken wil doen die nodig zijn om als monteur, paardenverzorger, ontwerper... aan de slag te gaan. De leerling die een 3 haalt voor wiskunde of langere tijd ziek is, en daarom een jaar moet doubleren. De hoogbegaafde, de ploeteraar, de volwassene die alsnog zijn school wil afmaken, de vwo-leerling die ook drama wil volgen. De leerling moet centraal staan, met systemen rondom die voedend en ondersteunend van aard zijn.

NaPoN
Laten we ervan uitgaan dat de huidige leerwegen in principe goed zijn. Niet aan tornen. Mijn issue is dat een individuele leerroute eerder regel dan uitzondering zou moeten zijn. Binnen elk schooltype, binnen elke leergang. Ik denk dat daarmee een belangrijke aanzet gegeven kan worden om de huidige problemen op te lossen. Utopie? Nee. Ik zie een realistische oplossing in wat ik noem het ‘Natuurlijk Passend Onderwijs’, het NaPoN. Nauw aansluitend bij de ontwikkelingen van onze maatschappij, met als belangrijkste kenmerken kwaliteit en flexibiliteit voor de individuele gebruikers.

Individuele leerroutes
In essentie zijn er drie pijlers waardoor individuele leerroutes mogelijk worden.

  • De jaarsystematiek en het klassensysteem verdwijnen en maken plaats voor bijvoorbeeld trimesters. De leerstof wordt aangeboden in modules die drie keer per jaar starten en steeds een periode van een trimester duren. Elke module wordt met een deelcertificaat afgesloten. Het systeem van klassikaal kennis overdragen wordt vervangen door verschillende actieve werkvormen die sociale vaardigheden en inzicht in toepassingsmogelijkheden versterken. Het huiswerk krijgt een voorbereidend karakter en loopt via laptop of computer.
  • Docenten op het NaPoN zijn vrij om werkvormen te variëren al naar gelang eigen interesse en leerlingenaanbod. Er wordt weer een beroep gedaan op hun bezieling en creativiteit bij het bedenken van projectopdrachten, workshops, en inzet van speciale didactische vormen (beeldend, auditief, computergewijs).
  • Voor elke leerling is nu een passend leertempo mogelijk. ‘Doubleren” wordt vervangen door gericht modules overdoen. Instappen is mogelijk op elk gewenst niveau. Achterstand van expats of door ziekte kan adequaat worden opgevangen. En daarnaast kan een leerling ‘vrije’ modules kiezen op meer expressief of technisch vlak, ongeacht niveau of afstudeerrichting.

Voorwaarden
Het NaPoN stelt natuurlijk wel eisen aan planners en roosteraars. Afstemming tussen vakdocenten is noodzakelijk net als een vaste (roulerende) invalpool.
Daarnaast stelt het ook eisen aan de leerlingen: niet langer leunen op een kant en klare schoolroute, maar al jong leren nadenken over mogelijkheden, keuzes en de consequenties daarvan. Er is een pool van experts nodig die bestaand onderwijsmateriaal vertalen in andere, meer interactieve werkvormen.

Ik denk dat de natuurlijke weerstand hiertegen vooral te verwachten is van schoolbesturen en vakdocenten. Zij worden het meest uit hun comfortzone gehaald. Vermeend statusverlies, afname van autonomie en privileges zijn goeie voedingsbodems voor weerstand. Los daarvan is er nog de universele weerstand tegen verandering in het algemeen. Bestaande patronen geven zoveel houvast dat er veel urgentie nodig is om daar uit te stappen.

Ondersteuning A&O-psycholoog
De conclusie is dan ook dat er veel inzet nodig is om de minimale randvoorwaarden voor een succesvol NaPoN te creëren. Ontwikkeling kan alleen plaats vinden met inzet van onderwijskundigen, pedagogen en bestuurders. Cultuuraspecten en (individuele) gevoelens van weerstand moeten al in de voorbereiding meegenomen worden en vertaald in activiteiten bij de uitvoering. Dat vergt ondersteuning van A&O-psychologen met veel ervaring in procesbegeleiding en veranderingstrajecten.

Het uitgebreide plan voor het NaPoN zit in mijn pc. Ik zoek mensen die zich gedreven voelen om mee te denken met verdere planvorming en maatschappelijke/politieke lobby!

Sandra Rethmeier, A&O-psycholoog en eigenaar van Spiral Consult.

Reageren? Mail naar A&O-items.