NIEUWSBRIEF ARBEIDS- & ORGANISATIEPSYCHOLOGIE
Jaargang 2 - nr. 3 - juni 2004

Een kwestie van profilering?

Stel, u bent psycholoog. In het bijzonder: arbeids- en organisatiepsycholoog (kortweg A&O-psycholoog). U bent zelfstandig ondernemer en werkt voor diverse opdrachtgevers. U werkt als coach met individuen. U werkt als teambuilder met bestaande teams en teams in spe. Ook werkt u als organisatieadviseur en begeleidt u veranderingsprocessen. Op een dag besluit u dat u erkenning wilt.

Een probaat middel lijkt registratie bij de beroepsvereniging om aan te tonen dat u over adequate en toetsbare kwaliteiten beschikt. Na de nodige correspondentie is het gelukt: u heeft een registratie verworven als psycholoog Arbeid & Gezondheid.

Arbeid & Gezondheid? Maar het was toch Arbeid & Organisatie? Of niet? Even grasduinen in de papieren. Waarom begrijpt u dit niet? Zouden anderen het wel begrijpen?

Laatst was ik bij een groot bedrijf, waarvan de oorspronkelijke opdrachtgever is vervangen door een interimmanager van een vooraanstaand organisatieadviesbureau, een van de groten. Ik ben in gesprek met de interim over een reorganisatie die ik als A&O-psycholoog, daar begeleid. Het gesprek verloopt niet stroef, niet soepel. Maar stagneert op het moment dat de interim het plan van aanpak voor de reorganisatie erbij haalt. Hij raakt ontstemd, ik begrijp er niets van. Hij wordt kwaad, ik begrijp het nog steeds niet. Hij roept uit hoe ik denk de regie te gaan voeren bij deze reorganisatie. Ik glimlach beleefd, en denk bij mezelf: die is niet lekker geworden. Als ondersteuning voor zijn afkoelingsproces leg ik hem uit wat een A&O-psycholoog kan, casu quo waar de overlap ligt met organisatieadviseurs van grote vooraanstaande bureaus. Hij barst uit: een psycholoog van Administratie & Ondersteuning, daar heb ik nog nooit van gehoord!*

In het dagelijks bestaan lijkt er, net als in bovenstaande situatie, nauwelijks beeldvorming te zijn over het vakgebied van de arbeids- en organisatiepsycholoog. Algemeen bekend is het beroep van psycholoog in de zin van eerstelijns, klinisch en therapeutisch. Alle mogelijke vormen van therapie en hulpverlening zijn bij een brede laag van de bevolking bekend, hetzij doordat de buurvrouw..., hetzij doordat zij er zelf mee in aanraking zijn geweest. De psycholoog staat voor psychische hulpverlening aan personen, al dan niet in groeps- of systeemverband. Het gaat om individu en gezondheid, om individu en behandeling. Steeds meer mensen weten de weg te vinden naar een loopbaanpsycholoog. Ook daar staat de individuele hulpvraag centraal, die in individuele of in groepssessies kan worden ‘opgelost’.

Hoewel de term A&O-psycholoog niet algemeen bekend is, is de link met hulpverlening en individuele hulpvragen snel gelegd. Voor degenen die werkzaam zijn op het gebied van WAO, verzuim of reïntegratie is het geen probleem om uit te leggen waar je voor staat.

Een A&O-psycholoog heeft echter een heel ander werkterrein. Het verschil met meer bekende vormen van psychologisch werk kan als volgt worden samengevat:

• Bij oriëntatie op een opdracht is er sprake van een probleemschets met diverse componenten, en niet zozeer van een hulpvraag.
• De focus ligt op de relatie tussen mensen, functies, arbeidssituatie, team en organisatie.
• Het werk vereist ook inzicht in bedrijfsvoering, organisatiestructuur en algemene managementtheorie om de impact van psychologische interventies te kunnen begrijpen.
• In de oplossingsrichting is met name oog hebben voor de samenhang en de complexiteit van de verschillende probleemfactoren een belangrijke succesfactor.

De A&O-psycholoog heeft dan ook een andere vakinhoud waarmee hij zich op de arbeidsmarkt kan onderscheiden. De A&O-psycholoog profileert zich door:

• resultaatgericht te werken met groepen/organisaties in ontwikkelingsgerichte trajecten
• interventies uit te voeren gericht op structurele veranderingen binnen een maatschappelijke setting
• het ontwikkelen van preventief beleid op een breed gebied: HRM, WAO, teamwork, conflicthantering, leidinggeven en management

De A&O-psycholoog komt daarmee in een concurrentiepositie met andere beroepsuitoefenaren. Denk aan consultants, organisatieadviseurs, trainers en coaches, uit allerlei takken van sport. Concurreren en marktpositie verwerven is niet iets wat je snel associeert met de gemiddelde psycholoog. Het zit niet of nauwelijks in de opleiding, en wellicht ook niet direct in de interessesfeer. Toch is het voor de beeldvorming belangrijk om de eigen kwaliteiten en toegevoegde waarde expliciet naar buiten te brengen.

Essentieel is daarbij dat juist een psycholoog in staat is om verbinding te leggen tussen de ‘human factor’, het menselijk kapitaal en de bedrijfsvoering of -strategie. Daarmee kunnen actuele problemen vanuit een ander, breder, perspectief worden bekeken, kunnen andere discussies worden gevoerd en komen alternatieve oplossingen binnen handbereik.

Profilering van een beroepsgroep is niet gemakkelijk. Het vereist investering van tijd en energie en een zekere mate van organisatie. Aan de eerste twee zal het niet liggen. Het derde? Over het algemeen zijn professionals eerder geneigd zich autonoom en solistisch op te stellen, dan dat zij georganiseerd een standpunt uitdragen. Dit komt wellicht door een voorkeur altijd diep op problemen in te gaan, in plaats van overstijgend de kaders aan te geven en generaliserend naar buiten te treden. Tenslotte loopt de psycholoog die in de publiciteit wil treden een risico: als je niet met spijkerharde argumenten je mening kunt onderbouwen, ben je als psycholoog een gemakkelijke prooi voor critici waaronder mogelijk de eigen beroepsgenoten vallen.

Wat nu? De profilering van Arbeids- en Organisatiepsychologen laten voor wat het is? Nee dus. Ter afsluiting een paar handreikingen voor de toekomst.

• Herdefinieer de term Arbeids- en Organisatiepsychologie in Bedrijfspsychologie want dat is het in meest brede zin.
• Overweeg een registratie voor Bedrijfspsycholoog, met in principe dezelfde kenmerken als de registratie Arbeid & Gezondheid.
• Treed in de publiciteit! Reageer op krantenartikelen met een mening vanuit de beroepsgroep
• Kijk bij onze buren van de Orde voor Organisatie Adviseurs (OOA). Leer van andere beroepsorganisaties en neem interessante onderdelen over.
• Lees vakliteratuur van vakgenoten die wel in bedrijfsmatige setting werken. Leer van Kets de Vries, Senge, Chris Argyris over de toegevoegde waarde van psychologische interventies in het bedrijfsmatige verkeer.

*Hoewel het gesprek met de interim niet prettig eindigt is de opdracht doorgegaan en succesvol afgerond.

Sandra Rethmeier

Sandra Rethmeier is A&O-psycholoog en zelfstandig gevestigd onder de bedrijfsnaam Spirit Consult, bedrijfspsychologisch advies. Spirit Consult richt zich op managementvraagstukken en cultuurontwikkeling bij organisaties in de profit en non-profit sector.