NIEUWSBRIEF ARBEIDS- & ORGANISATIEPSYCHOLOGIE
Jaargang 3 - nr. 1 - februari 2005

De Zelfkonfrontatiemethode, een wetenschappelijk onderbouwde counselingmethode
Door Nico van Wayenburg

De Zelfkonfrontatiemethode (ZKM) is een counselingmethode die is ontwikkeld om een cliënt op een systematische wijze zijn levensverhaal te laten vertellen. De cliënt krijgt door het in kaart brengen van waardevolle fragmenten in zijn levensverhaal, de zogenaamde waardegebieden, en door het systematisch koppelen van gevoelens aan deze waardegebieden, zicht op wat hem drijft en op voor hem relevante levensthema’s. De ZKM-consultant helpt hem hierbij vanuit zijn kennis van de theorie en de methode. Het verdiepte zelfinzicht leidt bij de cliënt tot een sterk vergrote persoonlijke verantwoordelijkheid bij het realiseren van als zinvol ervaren doelen en/of het ontwikkelen van als waardevol ervaren (samenwerkings)relaties.

Theoretische achtergrond: de waarderingstheorie
De Zelfkonfrontatiemethode is een operationalisering van de waarderingstheorie van Hubert Hermans, emeritus-hoogleraar aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In zijn visie construeert de mens zijn levensverhaal door een betekenis of waarde toe te dichten aan gebeurtenissen in zijn leven. De mens probeert een samenhang aan te brengen in alle voor hem waardevolle gebeurtenissen en daarmee een visie op zichzelf te ontwikkelen, ofwel een zelfbeeld. Het totaal van als waardevol ervaren gebeurtenissen kan worden opgevat als het levensverhaal van een persoon.

De waarderingstheorie maakt deel uit van de narratieve psychologie (narrare betekent in het Latijn 'vertellen'). In deze psychologische stroming is het uitgangspunt dat de mens te kennen is aan de hand van het door hem vertelde levensverhaal. Anders geformuleerd: de mens is pas te snappen in de bredere context van tijd (verleden, heden en toekomst), ruimte, plaats en sociale relaties.

De praktijk van de Zelfkonfrontatiemethode
Niet alleen A&O-psychologen, maar ook (ortho)pedagogen, psychotherapeuten, en anderen passen de Zelfkonfrontatiemethode toe. Wel dienen zij een intensieve opleiding te volgen die moet leiden tot registratie als ZKM-consultant. Deze registratie wordt uitgevoerd door de Stichting Waarderingstheorie en Zelfkonfrontatiemethode.

ZKM-consultants zijn actief in een groot aantal werkvelden: loopbaanadvisering en loopbaanbegeleiding, studie- en beroepskeuze, functioneringsvragen in beroep of gezin, zingevingsvragen, reïntegratie van langdurig werklozen en arbeidsongeschikten, preventie van ziekteverzuim, functioneren van teams, reïntegratie van gedetineerden, onderzoek en begeleiding van blinden en slechtzienden.

Een A&O-psycholoog met de registratie ZKM-consultant past de methodiek in de regel toe bij individuele loopbaan-, ontwikkelings- en/of functioneringsvragen. De Zelfkonfrontatiemethode wordt tegenwoordig ook (en steeds meer) toegepast op team- en organisatieniveau. De doorlooptijd varieert: een individueel traject neemt een tot drie maanden in beslag, maar varieert afhankelijk van de doelstelling.

Een paar aanleidingen voor een ZKM-traject

'Een vijftigjarige directeur vraagt zich af wat hij de volgende vijftien jaar wil gaan doen: blijven managen of andere rollen vervullen binnen of buiten de organisatie. Voor de financiën hoeft hij het niet meer te doen.'

'Een 45-jarige manager van een beleidsafdeling, uiterst vakkundig, krijgt de laatste tijd steeds meer aanvaringen met de directie over beleidsaangelegenheden. Zijn leidinggevende stijl wordt als te taak- en resultaatgericht ervaren. Beide partijen ervaren de noodzaak om er iets aan te doen.'

'Gedurende vele jaren heeft een 35-jarige stafmedewerker op een marketingafdeling goed gefunctioneerd. Hij is toe aan een volgende loopbaanstap, maar hij weet niet wat hij wil. Zijn werkgever wil graag met hem verder, maar dan wel in een voor de medewerker motiverende rol.'

Resultaten van de Zelfkonfrontatiemethode
Voor een organisatie betekent de Zelfkonfrontatiemethode dat medewerkers vanuit een sterk eigen verantwoordelijkheidsgevoel inhoud en richting geven aan hun loopbaan-, ontwikkelings- en functioneringsvragen. Meer daadkracht in het realiseren van persoonlijke doelen en organisatiedoelen wordt zichtbaar, en ook een grotere samenwerkingsbereidheid.

De Zelfkonfrontatiemethode helpt bij het onderkennen van problemen en stress, en kan daardoor preventief werken bij ziekteverzuim, ongewenst verloop van medewerkers en/of het onbenut laten van potentieel van medewerkers. Als gevolg van interne doorstroming, worden dure en tijdsintensieve wervingscampagnes overbodig, relevante kennis en ervaring worden voor de organisatie behouden.

Voor de betrokkene biedt de Zelfkonfrontatiemethode heldere en vaak verrassende inzichten in zijn eigen levenspatronen, motieven en thema’s. Men krijgt meer greep op de eigen situatie en kan doelgerichte (loopbaan)keuzes maken en/of persoonlijke ontwikkelingsplannen daadwerkelijk in de praktijk brengen.

Samengevat biedt de Zelfkonfrontatiemethode enerzijds een diepgaande reflectie: men brengt orde en structuur aan in zijn levensverhaal om zodoende zin te geven aan te bereiken doelen en te ontwikkelen relaties. Anderzijds worden mensen gemobiliseerd om de gewenste veranderingen ook daadwerkelijk te gaan realiseren. Zelfinzicht en zelfsturing gaan hand in hand.

Nico van Wayenburg is als A&O-psycholoog en ZKM-consultant® werkzaam bij de Stichting Communicatie te Breda.

Literatuur
Hermans, H.J.M. & Hermans-Jansen, E. (1995). Self-narratives: the construction of meaning in psychotherapy. New York: Guilford Press.
Hermans, H.J.M. & Hermans-Jansen, E. (2004). Het verdeelde gemoed: over de grondmotieven in ons dagelijks leven. Soest: Nelissen.
Loon, R. van & Wijsbek, J. (2003). De organisatie als verhaal. Assen: Koninklij?ke Van Gorcum.