NIEUWSBRIEF ARBEIDS- & ORGANISATIEPSYCHOLOGIE
Jaargang 3 - nr. 1 - februari 2005

Socrates heeft Freud ontmoet
Door Wick van der Vaart

Op 19 november 2004 organiseerde de NIP-sectie T&O samen met conferentiehuis Broekbergen een dag waarop filosofen en psychologen met elkaar een gezamenlijk onderzoek deden naar vooronderstellingen over leren en trainen. In datzelfde conferentiehuis Broekbergen vond op 27 januari van dit jaar een afterparty plaats waar een twintigtal deelnemers aan de conferentie doorpraatte over hetzelfde onderwerp. Leverden deze twee bijeenkomsten, naast een aantal intrigerende vragen, ook antwoorden op?

Ongeveer 80 deelnemers, van wie de helft NIP-leden, vonden op een kille herfstdag in november 2004 een warm onthaal in het voormalige klooster Broekbergen. Aan het einde van de dag waren er iets minder mensen aanwezig, omdat een klein aantal deelnemers de conferentie had verlaten, in meerdere of mindere mate emotioneel. Degenen die om 16.30 uur nog wel aanwezig waren, waren over het algemeen vol lof over de dag: het initiatief smaakte voor de meerderheid naar meer. Het gezamenlijk onderzoek leidde dus tot zeer uiteenlopende reacties, waarvan het grootste gedeelte zeer positief.

Het programma van de dag was zo opgesteld dat iedere deelnemer een workshop bijwoonde die werd gegeven door een psycholoog in samenwerking met een filosoof. De één nam bijvoorbeeld het ochtendprogramma voor zijn rekening en de ander nam het dan 's middags over. Rond de lunch waren er bovendien twee lezingen.

In de eerste maakte Wick van der Vaart, voorzitter van de NIP-sectie T&O, zijn opvattingen over het vak van interventiekundige openbaar. Hij baseerde zich hierbij op het werk van Kurt Lewin: interventiekunde is een sociaal psychologisch vak en de opleiding ervoor dient naar de opvatting van Wick van der Vaart in een wetenschappelijke context plaats te vinden, zodat praktijk en theorie elkaar kunnen beïnvloeden en versterken.

In de tweede lezing beargumenteerde Erik Boers, filosoof en oprichter van het Nieuwe Trivium, dat wetenschap juist niet de oplossing is voor de armoede die heerst in trainersland, omdat in de wetenschap alleen kwantificeerbare gegevens worden gegeneerd, terwijl er in trainingen juist onvoorspelbare en mooie dingen gebeuren. Hij zocht zijn inspiratie in de klassieke oudheid, met name bij Socrates en Aristoteles.

In de workshops kregen de deelnemers de kans om aan de hand van filosofische vragen na te denken over hun vooronderstellingen over het vak en om onder leiding van een psycholoog te kijken naar het effect van interventies in het hier en nu. Dit leverde een aantal interessante experimenten op, die door de deelnemers over het algemeen zeer werden gewaardeerd.

In januari vond, zoals gezegd, een afterparty plaats, waar alle conferentiegangers nogmaals met elkaar in gesprek konden over de grondtonen van het vak. De vragen die op deze avond werden gesteld liepen uiteen van 'Is leren nog wel actueel?', 'Hoe leren mensen eigenlijk?' en 'Wat is leren?' tot 'Moet een trainer niet vooral een authentiek mens zijn?' en 'Gaat het er uiteindelijk niet om dat er sprake is van echt contact tussen de trainer en zijn cursisten?'

Het vak van interventiekundige bevindt zich kennelijk in een krachtenveld waarin verschillende kwesties aan de orde zijn, zo kan worden geconcludeerd na deze twee bijeenkomsten. Aan de ene kant worden er vragen gesteld als 'Wat is leren?' en 'Wat is kennis?', aan de andere kant biedt het vak ruimte voor vragen als 'Hoe kan een trainer contact maken met een groep deelnemers?' en 'Kunnen we alleen iets van iemand leren die authentiek is?'

Wellicht zijn er nog veel meer invalshoeken en uitgangspunten wanneer we ons onderzoek voortzetten in samenwerking met juristen, bedrijfskundigen, economen, taaldocenten en personeelsmanagers die trainingen geven. Wanneer we kijken naar het trainersvolk, dan valt de grote diversiteit op, terwijl alle trainers toch bezig zeggen te zijn met hetzelfde.

De situatie is dus gecompliceerd en het is moeilijk om antwoorden te geven op de vragen die in de bovenstaande tekst zijn genoemd. De sectie T&O van het NIP zal zich de komende jaren bezighouden met het zichtbaar maken van de kern van het vak van interventiekundige.

'Socrates ontmoet Freud' was een interessant experiment dat vooral vragen heeft opgeroepen die zeer de moeite waard zijn. De enige stelling die we naar aanleiding van deze dagen kunnen formuleren is: 'Het NIP doet er goed aan om zich binnen de eigen beroepsgroep te bezinnen op het vak van interventiekundige: wat onderscheidt een interventiekundige met een psychologische achtergrond van alle anderen? De sectie T&O zal bijeenkomsten organiseren waar deze stelling op de agenda staat.

Wick van der Vaart is zelfstandig gevestigd als trainer en voorzitter van de sectie Training & Opleiding van het NIP